chaynalma.uz

by necokie
Muloqot madaniyati

To'g'ridan-to'g'ri maqsadga o'tish qoidalari

Tarmoqlarda vaqtni tejash va suhbatdoshga hurmat ko'rsatishning eng asosiy ikki qoidasi.

Chatda faqat "Salom" deb yozib kutib turmang

Bu vaqtni behuda sarflashdir. Siz faqat "Salom" deb yozganingizda, suhbatdoshingiz asosiy ishini qoldirib, sizning maqsadingizni kutishga majbur bo'ladi. Salomlashish bilan birga darhol muddaoga o'ting.

Noto'g'ri
— Salom!
(10 daqiqa o'tdi)
— Qalaysiz?
(5 daqiqa o'tdi)
— Sizdan bitta narsani iltimos qilmoqchi edim.
To'g'ri
— Salom, qalaysiz? Kechagi loyiha bo'yicha yordamingiz kerak edi, qachon vaqtingiz bo'ladi?

Meta-savollar bermang (Muloqotga ruxsat so'ramang)

Meta-savol — bu savol berish uchun ruxsat so'rashdir. Masalan, "Savol bersam maylimi?" yoki "Bu yerda dasturchilar bormi?" kabi iboralar muloqotni sekinlashtiradi. Ruxsat so'ramasdan, maqsadni silliq va aniq bayon qiling.

Noto'g'ri
— Savol bersam bo'ladimi?
Yoki:
— Guruhda IT mutaxassislari bormi?
To'g'ri
— Salom, menda React dasturida xatolik yuzaga kelyapti, kimdir yordam bera oladimi?
Xabar yozish odobi

Xabar tuzilishi va shakliga oid qoidalar

Yozayotgan xabaringizning shakli va mazmuni suhbatdoshingizning qulayligini belgilaydi.

Bitta fikrni maydalab, alohida-alohida yubormang

Har bir jumlani alohida xabar sifatida jo'natganingizda, suhbatdoshingizning qurilmasi tinimsiz bildirishnoma beradi va diqqati buziladi. Fikringizni yaxlit bir xabarga jamlang, keyin jo'nating.

Noto'g'ri
— Salom
— Men
— Bugun
— Kela olmayman
— Chunki betobman
To'g'ri
— Salom, sog'lig'im yomonlashgani sababli bugun kela olmayman.

BOSH HARFLARDA YOZMANG

Butun matnni bosh harflarda yozish raqamli muloqotda baqirish deb qabul qilinadi. Shuningdek, haddan tashqari ko'p so'roq yoki undov belgilarini qo'yish tajovuzkorlik alomati sifatida talqin etiladi.

Noto'g'ri
— QACHON TAYYOR BO'LADI????
— ???
To'g'ri
— Loyihaning yakunlanish muddati haqida ma'lumot bera olasizmi?

Ovozli xabar va hajmli fayllarni oldindan ogohlantiring

Har doim ham ovozli xabar eshitish imkoniyati mavjud emas — masalan, yig'ilishda yoki jamoat transportida. Ovozli xabar yuborishdan avval so'rang. Hajmli fayllarni esa suhbatdoshning mobil trafigini sarflamaslik uchun ogohlantirmay jo'natmang.

Noto'g'ri
(1.5 gigabayt hajmdagi fayl)
(12 daqiqalik ovozli xabar)
To'g'ri
— Video tayyor (1.5 GB). Fayl sifatida yuboraymi yoki bulutli xotira manzilini beraymi? Shuningdek, hozir ovozli xabar eshitishingiz qulaymi?
Guruh odobi

Guruh muloqotida o'zini tutish qoidalari

Guruh chatlari barcha ishtirokchilarning umumiy maydoni bo'lib, har bir a'zoning xulqi boshqalarning qulayligiga bevosita ta'sir ko'rsatadi.

Ruxsatsiz guruhlarga qo'shmang

Kimnidir roziligisiz tijorat yoki reklama guruhlariga qo'shish uning shaxsiy chegaralarini buzishdir. Oldindan so'rang.

Noto'g'ri
(Siz "Mega Aksiya 2026" guruhiga qo'shildingiz)
To'g'ri
— Salom, biz yangi guruh tashkil etdik. Sizni qo'shsam, qarshiligingiz yo'qmi?

Shaxsiy suhbatni guruhda olib bormang

Guruh — barcha uchun umumiy maydon. Ikki kishi o'rtasidagi shaxsiy mavzu boshqa a'zolarni bezovta qiladi. Bunday suhbatlar shaxsiy xabarlarga ko'chirilishi lozim.

Noto'g'ri
— @Aziz, bugun tushlikka borasizmi? @Vali, sizchi?
To'g'ri
(Shaxsiy yozishmada) — Salom, Aziz. Bugun tushlikka vaqtingiz bormi?

Ommaviy yuborma va zanjirli xabarlardan saqlaning

"Buni 10 kishiga yuboring" kabi zanjirli xabarlar, mavzudan tashqari video va tasvirlar hamda siyosiy-diniy bahslar ishchi guruhda axborot shovqinini keltirib chiqaradi.

Noto'g'ri
(5 ta ommaviy rasm)
— Ushbu xabarni 10 kishiga yuboring, aks holda...
To'g'ri
(Faqat guruh mavzusiga taalluqli ma'lumotlar bilan ulashing)
Qo'ng'iroqlar va shaxsiy chegaralar

Qo'ng'iroq odobi va shaxsiy ma'lumotlar xavfsizligi

Ovozli va video qo'ng'iroqlar uchun hurmat qoidalari hamda boshqalar shaxsiy hayotini muhofaza etish tamoyillari.

Qo'ng'iroq qilishdan avval ogohlantiring

Har doim ham telefon ko'tarishga tayyor emas. Kutilmaganda ovozli yoki video qo'ng'iroq qilish suhbatdoshning shaxsiy chegaralarini buzishi mumkin. Oldindan matnli xabar orqali qulay vaqtni aniqlang.

Noto'g'ri
(14:30 — qo'ng'iroq)
(14:31 — qo'ng'iroq)
(14:35 — qo'ng'iroq)
To'g'ri
— Salom, hozir gaplashib olish qulaymi? Yoki qachon vaqtingiz bo'ladi?

Gapirmayotganda mikrofonni o'chiring

Guruhiy qo'ng'iroqlarda siz gapirmayotganingizda mikrofoningiz ochiq bo'lsa, orqa fondagi shovqin — transport ovozi, klaviatura chertishi, maishiy shovqin — barcha ishtirokchilarning diqqatini buzadi.

Noto'g'ri
(Orqa fonda maishiy shovqinlar va klaviatura chertishlari eshitilmoqda)
To'g'ri
(Mikrofoningiz o'chirilgan, faqat navbatingiz kelganda yoqasiz)

Boshqalarning shaxsiy yozishmalarini tarqatmang

Kimningdir shaxsiy xabarlarini, ekran tasvirlarini yoki suratlarini ruxsatsiz ommaviy tarqatish ham axloqiy, ham huquqiy jihatdan noto'g'ridir.

Noto'g'ri
— Qaranglar, kecha Sardor menga nima deb yozdi!
(Sardorning shaxsiy xabari ekran tasviri ilova qilindi)
To'g'ri
— Sardor, kechagi suratlarni ijtimoiy tarmoqqa joylasam, maylimi?
Kontent mas'uliyati

Kontent bilan ishlashda mas'uliyat qoidalari

Raqamli muhitda ma'lumot ulashish, mualliflik huquqi va tanqid madaniyati bilan bog'liq asosiy tamoyillar.

Tekshirilmagan xabarlarni tarqatmang

"Shoshilinch xabar!", "Davlat pul tarqatyapti!" kabi shubhali xabarlarni guruhlarga yuborishdan avval rasmiy yangiliklar manbalarini tekshiring. Asossiz xabar tarqatish vahima va noto'g'ri ma'lumot yoyilishiga sabab bo'ladi.

Noto'g'ri
— Shoshilinch xabar! Barcha fuqarolarga 1 milliondanpul tarqatilyapti! Havolaga kiring!
To'g'ri
(Xabarni rasmiy manbalarda tekshirib, asossizligini aniqlab, hech kimga yubormaslik)

Mualliflik huquqini hurmat qiling

Birovning surat, video yoki matnli asarini manbasini ko'rsatmasdan o'z nomingizdan tarqatish mualliflik huquqini buzishdir. Doimo asl manbani ko'rsating.

Noto'g'ri
(Boshqa muallifning maqolasini o'z nomi bilan nashr etish)
To'g'ri
(Asarni asl muallif nomi va manba havolasi bilan ulashish)

Tanqid qilganda shaxsga emas, fikrga murojaat qiling

Munozarada faqat g'oya va fikrni muhokama qiling, odamni o'zini haqorat qilmang. "Sen o'zi kimsan?" yoki "Aqlsiz ekansan" kabi iboralar muloqot madaniyatini buzadi.

Noto'g'ri
— Sen o'zi umuman tushunmaysan! Qanaqa qilib shunday xato yozyapsan?
To'g'ri
— Bu fikringizga qo'shilmayman, chunki so'nggi statistikada boshqacha raqamlar keltirilgan.